De projectie en inversie van egostukken

03 juni 2021 Steenwijk, Nederland

 

 

Wanneer we ons niet bewust zijn van de constructies van het ego, kunnen we ons hele leven ervaren vanuit de perceptie dat we onze gedachten en gevoelens zijn. Hiermee ontstaat vaak ook de projectie van het ego: we projecteren aspecten van onze innerlijke wereld op de wereld buiten ons. We labelen dingen, situaties en mensen als goed of slecht, als gunstig of ongunstig.

 

Projectie als verdedigingsmechanisme

Dit wordt een probleem wanneer het een verdedigingsmechanisme wordt. Als we onze ongemakkelijke, innerlijke gedachten en gevoelens niet onder ogen durven komen en ze naar buiten projecteren. Zo worden de ‘slechte’ delen van het zelf op veilige afstand gehouden. We hoeven ze niet te voelen en te doorleven. Projectie is in die zin gebaseerd op een onbewuste fantasie van afscheiding en uitzetting. Hoewel het een veilig verdedigingsmechanisme lijkt, lost dit natuurlijk nooit het ware probleem op en kan het in essentie veel stukmaken.

 

Projectie kun je herkennen als je andere mensen, dingen of situaties de schuld geeft van de ellende die je doormaakt, van de negatieve emoties en gedachten die je hebt. Het houdt ook in dat je je eigen negatieve gedachten en gevoelens aan anderen toeschrijft. Iemand die zelf opvliegend is kan bijvoorbeeld voortdurend klagen dat iedereen behalve hijzelf opvliegend is.

 

Omdat we het probleem zo naar buiten projecteren, gaan we ook de oplossing buiten onszelf zoeken. Iets of iemand buiten ons moet veranderen of het probleem oplossen. We vinden dat anderen zich moeten aanpassen en rekening moeten houden met ons. De wereld is in die zin pas een fijne en (vooral) veilige plaats als het voldoet aan de (vaak onbewuste) constructies van het ego.

 

Inversie en egoïsme

Het verbannen van negatieve, nare emoties door de projectie van het ego zorgt ervoor dat we nooit een ander tegemoet kunnen komen. We zien elkaar door de bril van het ego. Onze projecties isoleren ons van onze omgeving, van andere mensen en vooral van ons zelf. Projecties blokkeren de vorming van diepe relaties met de mensen in ons leven, maar met name de volledige relatie met onszelf. Want als we enkel bezig zijn met het (onbewust) uiten van onze eigen projecties, hoe kunnen we dan onszelf of anderen (gaan) zien zoals ze werkelijk zijn, los van enkel onze ego-perceptie?

 

Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld dat de meeste mensen niet willen overkomen als een egoïst. We willen een ander geen ‘kwaad’ doen. Een heel positief uitgangspunt! Echter, een ander confronteren met zijn of haar egostukken wordt hierdoor als ‘not done’ beschouwd in onze maatschappij. Dit doen we dan ook liever niet. Zelfs als dat betekend dat we niet onszelf mogen zijn. We vormen ons naar een beeld zoals we denken dat de ander ons graag zou willen zien. We willen dingen uitspreken, ons hart luchten, maar remmen onszelf af omdat we bang zijn voor de (ego)reactie van de ander. Doen we dit wel, dan stuiten we vaak op een hoop weerstand, vooral als denkbeelden en overtuigingen botsen.  

 

Andersom kunnen we het ook van een ander verwachten om niet egoïstisch te zijn. We willen dat mensen zich gedragen naar de beelden die ons ego voor ze heeft bedacht. Doet iemand iets dat niet in het ‘perfecte plaatje’ past, dan plakken we er een label op. Dit is eigenlijk een van de meest egoïstische dingen die we als mens doen. We staan namelijk niet open voor een ander, maar zijn enkel uit op eigen belangen en gewin. In de basis komt dit voort uit een diepe, onbewuste overlevingsdrang - en dus om ons veilig te voelen.

 

Deze inversie – het, in dit voorbeeld, labelen van een ander als egoïst – toont ons waar we zelf waarschijnlijk veel mee worstelen. Want als puntje bij paaltje komt: wat betekent het voor jou als een ander egoïstisch is? Wat betekent het voor jouw wereldbeeld? En wat vind jij zo erg aan egoïstisch zijn?

 

Contact maken met je schaduwkant

Naast het ongedwongen feit dat onze projecties echt contact onmogelijk maken, ontkennen we zo ook een groot deel van onszelf: onze schaduwkant. Maar als we zelfbewust willen leven en eenheid en heelheid willen ervaren, dan is het noodzakelijk om onze schaduwkant onder ogen te komen. Dit is niet altijd een gemakkelijke opgave.

 

“To become conscious of it [the shadow] involves recognizing the dark aspects of the personality as present and real. This act is the essential condition for any kind of self-knowledge, and it therefore, as a rule, meets with considerable resistance.” - Carl Jung

 

Onze schaduwkant verwijst naar de donkere aspecten van de persoonlijkheid. Het ego vindt deze duistere aspecten van de persoonlijkheid ongewenst en verbant ze naar het onderbewuste. Ze keren vaak terug met wraak, met een soort demonische kwaliteit. In psychologische termen kunnen ze terugkeren met een obsessieve of bezittelijke eigenschap.

 

Het verbannen van onze schaduwkant isoleert ons van aspecten van ons zelf, waardoor de heelheid van het zelf afneemt. Door bewust te zijn kunnen we deze stukken ´terugwinnen´/ herinneren en uiteindelijk herintegreren in ons actieve bewustzijn. Deze reclamatie betekent niet dat je je schaduwkant uitdraagt of uitleeft. Het betekent dat je bewust leert omgaan met je schaduwkant en het kan zien voor wat het is. Je kunt jezelf ermee confronteren en het tolereren.

 

Er is veel groei mogelijk wanneer we ons bewust zijn van onze schaduwkant. Onze innerlijke demonen zullen een stuk minder invloed uitoefenen en onze zelfkennis zal toenemen. Het vergroot de reikwijdte van ons bewustzijn over onszelf, de wereld en de aard van het bestaan. Op meer kosmisch niveau opent zo’n bewustzijn het potentieel om niet alleen de aard van ons eigen zelf te begrijpen, maar ook die van de ‘ultieme werkelijkheid’. Een dergelijk begrip leidt tot de meest diepgaande integratie en eenheid die mogelijk zijn in het menselijk leven.

 


Omgaan met projectie

Hoe gaan zouden we kunnen omgaan met projectie? Door ons bewust te zijn van de gedachten en gevoelens die door ons heen stromen en die we vervolgens projecteren op de buitenwereld.

 

Wat zou kunnen helpen, is om tot de realisatie te komen dat niemand anders dan jijzelf verantwoordelijk is voor jouw leven – voor hoe jij je voelt en gedraagt. Dat besef begint bij het herkennen en erkennen van de schaduwzijde van je ego als onderdeel van alles dat je bent.

 

Dat waar we anderen zo om hekelen, laat in de meeste gevallen ons grootste groeiaspect zien. Wanneer je bijvoorbeeld iemand labelt als opdringerig, daar allerlei negatieve gevoelens bij hebt, betekent het vaak dat je zelf moeite hebt met het uiten en aangeven van wat jij wilt. Je hebt waarschijnlijk voor jezelf bedacht dat je niet opdringerig mag zijn en vindt daarom ook niet dat anderen dat kunnen doen.

 

Gezonde grenzen

Natuurlijk heb je nog zoiets als gezonde grenzen. Als iemand je fysiek pijn doet, herhaaldelijk over je grenzen gaat of wil dat je je alleen naar hun eigen (ego)beelden gedraagt die totaal niet bij jou passen, dan is het goed om duidelijke grenzen te stellen. Het is hierbij wel belangrijk altijd te reflecteren of je dit doet uit angst voor je eigen schaduwkant, of dat je het doet omdat iemand echt een gevaar vormt en/of zelf zo in zijn of haar ego zit waardoor je met zo’n persoon geen contact kunt maken.

 

Als iemand ons confronteert met onze egostukken, dan hoeft dit in principe geen reden te zijn om geen contact meer te hebben of iemand de mond te snoeren. Als we ons bewust zijn van ons ego, dan kunnen we dit juist als reflectie gebruiken om te kijken waar we nog meer in zouden kunnen groeien. Dit opent de deur naar echt contact. Hierbij is het mogelijk om op een respectvolle, liefdevolle en begripvolle manier met elkaar om te gaan. We kunnen ons openstellen voor de ander en laten ons niet meeslepen in de constructies van het ego. Zo zijn we in staat beter te luisteren naar de behoeften van de ander en we kunnen onze eigen behoeften beter verwoorden.

 

Leven en laten leven

Het is geen gemakkelijke opgave om te stoppen met het projecteren van het ego, maar we krijgen er veel voor terug. Doordat we onze schaduwkant onder ogen durven te komen, voelen we ons veiliger en vertrouwder met onszelf. Ons zelfvertrouwen en onze zelfwaardering stijgt. We kunnen ons fijn voelen met onszelf zonder daar dingen, mensen of situaties voor te hoeven veranderen én nodig te hebben. Als natuurlijk gevolg van het loslaten van onze projecties, zijn we in staat contact met anderen te maken op hartsniveau.

 

Het proces van bewustwording kun je niet voor een ander doen. Je kunt een ander niet bewust maken van zijn of haar ego wanneer hij of zij zich hiermee nog volledig identificeert. Sterker nog, het is helemaal niet belangrijk om bezig te zijn met het ego van iemand anders. Want dat is immers de verantwoordelijkheid van de ander. De wil om te groeien en te ontwikkelen komt van binnenuit, dit is voor ieder mens anders en uniek. Respecteer ieders eigen, unieke reis in het leven, zonder oordeel, zonder projectie. Dat is echte vrijheid.

Een reactie posten